Charles Darwin 2
 
Het Darwin lijntandkarpertje, een verborgen soort
 
Tekst: Kees de Jong - Foto's: ??? - Geplaatst: 18 december 2018
 

Zowel de lijntandkarpertjes uit het genus Jenynsia als de vierogenvissen uit het genus Anableps behoren tot de familie Anablepidae. De vertegenwoordigers van deze familie zijn levendbarend. De belangrijkste kenmerken zijn driepuntige tanden en de tot buisvormig geslachtsorgaan omgevormde aarsvin van de mannetjes.

De geschiedenis van het genus Jenynsia is interessant. De eerste exemplaren werden door DARWIN tijdens zijn reis met het schip de Beagle verzameld. Hij gaf de door hem verzamelde vissen aan JENYNS die ze vervolgens beschreef (darwin online). In latere jaren is bij het vaststellen van de juiste soort nog gebruik maakt van een gedetailleerde beschrijving van Darwin om vast te stellen welke naam bij welk visje hoort.

Het genus Jenynsia kent 14 soorten die over een groot gebied verspreid zijn. De oostelijk grens loopt langs de Atlantische kust van monding van de Negro rivier in Argentinië tot aan de Río de Janeiro in Brazilië. De oostelijke grens zijn rivieren die aan de Andes grenzen tot een hoogte van 2.300 meter en loopt van centraal Argentinië tot zuidelijk Bolivia. In dit gebied leven de soorten in zoet, brak en soms zout water.

Jenynsia lineataOndanks dit enorme verspreidingsgebied komen de meeste soorten slechts in een klein gebied voor. Een soort met een groot verspreidingsgebied is Jenynsia multidentata. Deze leeft in de kuststreken van Brazilië, Uruguay en Argentinië tot gebieden met een hoogte van 1.200 meter. De soort werd lange tijd als een synoniem van J. lineata gezien, maar werd in 1996 door GHEDOTTI & WEITZMAN weer als een zelfstandige soort gepositioneerd. Als belangrijkste kenmerk noemden zij een zwarte vlek onder de rugvin. Door J. multidentata als zelfstandige soort te zien, viel het verspreidingsgebied van J. lineata midden in het grote verspreidingsgebied van J. multidentata.

P.F. AMORIN voerde uitgebreid DNA- en morfologisch onderzoek uit om vast te stellen of J. lineata en J. multidentata twee apart soorten zijn en of er in dit enorme gebied niet sprake is van een cryptische soort. Dit is een soort die in eerste instantie lijkt op de soort in het enorme verspreidingsgebied, maar toch duidelijk verschilt. Het is van belang om dergelijk soorten te onderkennen, zodat indien mogelijk bescherming mogelijk is.

Uit het hele verspreidingsgebied werden vissen bestudeerd. Voor een groot deel werd gebruik gemaakt van in musea aanwezig materiaal, maar er werden ook vissen in het wild verzameld. Van deze vissen werden de uiterlijke kenmerken en het DNA vergeleken.

In het uiterlijk van de vissen waren verschillen zichtbaar. De meeste populaties hebben een onderbroken zwarte lijn op het lichaam, terwijl bij een aantal locaties deze stippen willekeurig over het lichaam waren verdeeld. De zwarte vlek die door GHEDOTTI & WEITZMAN als onderscheid tussen J. lineata en J. multidentata werd gebruikt werd in diverse populaties aangetroffen, waarbij ook exemplaren met één vlek aan de linker- of rechterkant voorkwamen. Ook werden populatie verschillen in het postcleithrum (schouderbot) vastgesteld. Op basis van dit onderzoek werden twee soorten in de populaties aangetroffen. J. lineata en J. multidentata bleken dezelfde soort te zijn. Ook werd een cryptische soort aangetroffen, die vooral op basis van het DNA-onderzoek verschilt van de bekende soorten.

De nieuwe soort heet Jenynsia darwini en is genoemd naar CHARLES DARWIN die de eerste vissen uit hetJenynsia darwini huidige genus Jenynsia heeft verzameld. De soort komt voor in lagunes die tussen de Grussaí en Imboassía in het noordoosten van de staat Río de Janeiro in Brazilië liggen. Op basis van de uiterlijke kenmerken kan de nieuwe soort van de al bekende soorten worden onderscheiden, maar de verschillen zijn voor een leek nauwelijks vast te stellen. We kunnen ons het beste op de oorspronkelijk vangplaats richten om de juiste soort vast te stellen.

Zowel J.lineata als J. darwini kunnen bij observatie alleen details van de andere soorten worden onderscheiden. Op basis van moleculaire data zijn ze echter goed uit elkaar te houden. In 1998 beschreef GHEDOTTI twee subgenera in het genus Jenynsia: Jenynsia en Plesiojenynsia. Op basis van de kenmerken, wordt J. darwini in het subgenus Jenynsia geplaatst.

 

 

 


 

Literatuur:
P.F. AMORIM (2018). Jenynsia lineata species complex, revision and new species description (Cyprinodontiformes: Anablepidae). Journal of Fish Biology. Doi:10.1111/jfb.13587, online beschikbaar op wileyonlinelibrary.com

© 2018 Poecilia.nl All Rights Reserved. Webmaster Marco Goeman